Johan de Witt
«De Grote Pensionaris»
Wiskundig staatsman die de Republiek leidde tijdens het Eerste Stadhouderloze Tijdperk — vermoord in het Rampjaar.
- Levensjaren
- 1625–1672
- Ambtstermijn
- 1653–1672
- Gewest
- Holland
Levensloop
De Witt, geboren te Dordrecht, werd op 28-jarige leeftijd raadspensionaris van Holland (1653) en bleef dat 19 jaar. Hij voerde de Republiek door twee Engelse Oorlogen, sloot de Acte van Seclusie (1654) die het stadhouderschap van Willem III blokkeerde, en bestuurde de financiën met een wiskundige precisie (hij schreef o.a. over renteberekening en lijfrentes). In 1672 stortte alles in: Frankrijk en Engeland vielen aan, de bevolking gaf hem de schuld. Op 20 augustus 1672 werden Johan en zijn broer Cornelis door een opgehitste menigte in Den Haag gelyncht.
Rol & VOC
De Witt regeerde tijdens de hoogtijdagen van de VOC. Hij steunde een sterke vloot — onmisbaar voor de Compagnie — en bevorderde de carrière van Michiel de Ruyter. Onder hem werd Nieuw-Amsterdam in 1664 verloren aan de Engelsen, maar via het Verdrag van Breda (1667) verkreeg de Republiek in ruil Suriname en bevestigde VOC-bezittingen in Azië.
Wist u dat?
- Zijn 'Waardye van Lyf-renten' (1671) is een vroeg meesterwerk in actuariële wiskunde.
- De Tocht naar Chatham (1667), waarbij De Ruyter Engelse schepen kaapte, was zijn idee.
- De moordenaars werden nooit vervolgd; sommige kregen later beloningen van Willem III.
- Volgens overlevering werden delen van zijn lichaam door de menigte opgegeten — historici betwijfelen het, maar tongen en vingers werden zeker tentoongesteld.
Citaat
«Pas op uw woorden en daden, want elke handeling laat een spoor na.»